Azkoitiko Zalduntxoak, Peñafloridako Kondea

AZKOITIKO ZALDUNTXOAK

Azkoitiko Zalduntxoak Xabier Munibe edo Peñafloridako Kondea, Manuel Ignazio Altuna eta Joakin Egia edo Narosoko Markesa osatzen zuten, hirurak azkoitiarrak, handik izena.

Hiru zalduntxoak Muniberen etxean elkartzen ziren eta han cultura eta zientziaren aurreramenduaz eta zabalkundeaz tertuliak egiten zituzten. Denboraldi hartako egoera ekonomikoaz ere kezkaturik zeuden.

Zalduntxoak ameslariak eta Euskar Herri modernoaren kontzeptuaren sortzaile izan ziren. Rousseau bezalako frantziar pertsoinaien ideak kontuan hartzen zituzten haien tertulietan.

1764. urtean Euskalerriaren Adiskideen elkartea sortu zuten. Helburua zen herrialdetara artea, zientzia eta arte ederrak zabaltzea, ezjakintasuna eta alferkeria ezabatzea eta Araba, Gipuzkoa eta Bizkaiaako herrialdeen arteko batasuna eta elkarkidetza sustatzea zen. Krisialdi ekonomikoari irtenbide azkar modernoa eman nahi zioten elkartearen bitartez.

Elkarte honen kiderik ospetsuenak aipatutako hiru zalduntxoak, Valentin Forunda, Pablo Olabide, Jose Larrañaga, Felix Maria Samaniego eta Fausto Elhuyar izan ziren.

PEÑAFLORIDAKO KONDEA

Peñafloridako Kondea edo F. Xabier Munibe euskal idazle eta musikagilea izan zen. Azkoitian jaio egin zen, Gipuzkoan, 1729an eta Bergaran hil 1785ean. Azkoitiko zalduntxoen ilustratu taldearen barruan zegoen eta euskalerriaren Adiskideen Elkarlearen sortzaile eta sustatzaile nagusia izan zen. Felipe IV.a erregeak XVII. Mendean sortutako Peñafloridako etxeko zortzigarren kondea izan zen, handik bere goitizena.

Bere lehen ikasketak Azkoitian bertan egin zituen. Hamalau urte zituela Tolousera joan zen, Frantziara, zientzia ikasketak egitera. Han, Tolousen, zientzietan eta arte ederretan prestakuntza oso ona lortu egin zuen Frantziako entziklopediazaleak aztertuz. Zientziaren arlo gehienetan ikusi zuen gizarterako eta kulturarako ohituren hobekuntzarako eta aurrerapenerako bidea.

Aitaren heriotzak Azkoitiara bueltatzea egin zion eta han Maria Josefa Areizagarekin ezkondu egin zen 1749an, harekin hiru seme izan zituen. Politikan sartu egin zen eta Azkoitiako alkate izatea lortu zuen 1747an, gero Gipuzkoako ahaldun nagusi izan zen.

Literatura eta Humanismo arloan ere jardun egin zuen sustatzaile eta partaide gisa. Arlo honetako sustapen lanen bitartez harreman zabalak izan zituen Rousseau eta Voltaire bezalako pentsalari eta entziklopedistekin.

Lanak:

Antzerkigintzan aritu egin zen, opera komikoak idatzi egin zituen eta musikalizatu ere egin zituen. Elebidunak ziren, euskaraz eta gaztelaniaz idatzi zituen. Aipagarrienak El borracho burlador eta Comedia Francesa izan ziren.

Gabon kanta erlijiosoak idatzi zituen Gabon sariac izenarekin. Literatura arloan lanik aipagarrienetariko bat Los aldeanos críticos izan zen.

Berrerabilpena

Berrerabilpena

Gaur egungo egoera ekonomikoa zaila da, dirua aurreztea premiazko baldintza da gizakiarentzat. Gero eta jende gehiago hasi da gauzak berrerabiltzen dirua aurreztu nahian, arropa lagunei pasatuz, trukeak eginez, apurtuko gauzei erabilera berria emanez, etab.  Baina ona izango da hau egitea egoera ekonomikoa konpontzeko?

Alde batetik, bigarren eskuko gauzak erabiltzean dirua aurrezteaz gain, gure egoera berean dagoen norbait lagundu dezakegu ekonomikoki. Berrerabiltzearen beste abantaila bat, ingurumenarekin errespetua duela da. Gauzak zabortegian amaitu beharrean, beste pertsona baten etxean geratzen dira bigarren erabilpen bat izaten.

Beste alde batetik, berrerabiltzeak enpresen ekoizpena eta salmetak jaistea eragiten du, jendeak produktu gutxiago erosten dituelako. Horrek enpresen ekonomia okertzen du. Gainera, adituen arabera, krisialditik ateratzeko modu bakarra kontsumitzea da.

Egia da, pertsona guztien egoera ekonomikoa ez dela berdina, beraz ez da egongo konponketa bakarra eta erraza. Familia batzuek soilik dituzte oinarrizkoa lortzeko baliabideak, beste batzuk ordea, diru dexente izanda, txorakerietan gastatzen dute.

Egoera ekonomikoa ikusita, berrerabiltzea aukera ona dela begi bistan dago, gainera, abantaila ugari ditu baina enpresentzat ez da hain aukera ona. Enpresek porrot egiten badute arazo larria izango da ekonomiarentzat eta gizartearentzat ere bai. Konponbidea zaila, luzea eta geldoa izango da. Nire ustez, ideia bikaina da berrerabiltzearen eta erostearen arteko oreka egotea, behar diren gauzak erosten ez uztea baina ahal den neurrian berrerabilpenekin jarraitzea. Modu honetan, diru pixka bat aurrezten da eta, aldi berean, ekonomiari laguntzen zaio.

XVIII. mendeko testuingurua

XVIII. mendeko testuingurua

Jose maria Jimeno Juriok esan zuen bezala, XVIII. mendea argien eta itzalen mendea izan zen. Mende honetan, Espainiako Ondorengotza Gerraren ondorioz, Espainia eta Frantzia Utrecht eta Rastadt-eko itunak galdu zituzten, jabetza garrantzitsu batzuekin ere (Herbereak, Napoli, Sizilia, Gibraltar, Terranova...) Jabetza hauen galketa eragin handia izan zuen bi estatuen ekonomian, bereziki Euskal Herriko eremuan. Horren ordez, Borbondarrek koroa eta espiritu zentralista frantsesa inposatu zuten Espainian. Adibidez, 1716ko Planta Berriko Dekretuen bidez Kataluniak Erakunde Tradizionalak ezeztatuak eta organismo bakar batek ordezkatuak ikusten zituen. Organismo hori Errege Auzitegia zen, Kapitain Generalak gidatua. Beste autoritate zibilek kapitaina ere behar zuten.

Prosperitate ekonomikoa Euskal Herriko kostaldeko itsas komertziotik eratorrira izan zen, bere gailurra izan zuena XVI. mendean. XVII. mendean jaitsiera izan zuen, lehen esan bezala, Terranova eta bere arrantzagune aberatsaren galketaren ondorioz, ingelesen menpe geratu zena. Adibidez, mende erdian Donibane Lohizuneko biztanleria 13000 biztanletik 5000 biztanlera jaitsi egin zen. Honek eragina izan zuen euskarazko obren edizioan, eragin negatiboa. Mitxelenak zioen erlazio ekonomiko-kulturalak ez zirela modu determinista batean aztertu behar egoera ezberdinetakoak zirelako.

XVIII.mendean, Euskal Herriko kleroak doktrina jansenistatik aldentzea saiatu zen eta 1722an Droulhetek fundatutako eta Doktrinaren Aitek gidatutako Baionako apaizgaitegi lehia egin nahian Larresoroko apaiztegia ireki zuten 1733an. Influentzia handiko kokapen erlijiosoa izan zen XX. menderarte.

JOANES ETXEBERRI SARAKOA

JOANES ETXEBERRI SARAKOA:

Joanes Etxeberri Sarakoa, Sarako herrian, Lapurdin, 1668an jaio eta Azkoitin 1749an zendutako idazle euskalduna dugu.
Bere lehelengo ikasketak Pauen jesuitetan egin zituen eta letra-gizona izan zen arren, medikuntza ikasi zuen Okzitaniako Tolosako unibertsitate frantziarrean.
Maria Itsasgaraterekin ezkondu eta hamaika seme-alaba izan zituen.
Bere mediku lanaren ondorioz Berara lekualdatu behar izan zuen, eta geroago Gipuzkoako hainbat herritatik pasatu zen arren, bere bizitzako azken txanpa Azkoitin eman zuen. Azkoitiko udalean jasotako dokumentu batzuetan ikusi daitekenez, kexa batzuk jaso zituen bere lana ondo ez jorratzeagatik. Etxeberrik baliabide falta zela esanez zuritu zuen jarrera hori.
Etxeberri elizgizona ez zen hirugarren idazle ezagunada euskal literaturaren historian.
Bere lanetan euskararekiko sentitzen duen maitasun edo estimua argi islatzen dela baieztatzen dute adituek,
Bera bizi izan zen bitartean bere idazkietako bakarra argitaratu zen arren beranduago, XX.mendean, beste batzuk atera ziren argira. "Hiztegia" deitutako lana, aldiz, betirako galdu omen zen, eta lan honen konstantzia dugu Larramendiri esker, berak erabili zuelako euskaraz, latinez, frantsesez eta gaztelaniaz idatzitako lan hau.
Bere lanetan Etxeberrik euskaldunen eta fede katolikoaren arteko harreman estua ere aipatzen du. Adituek diotenez arlo honetan nabaritzen zaio Axularrekiko mirespena.

L'EAU DE LA GÉNÉROSITÉ (INUXENTEEN EGUNEKO BERRIA)

L'EAU DE LA GÉNÉROSITÉ
Naffir Salemek, Nairobiko unibertsitatearen ikerlari batek, lurrin berri, berezi eta, seguruenik iraultzailea, sortu du. Perfume hau lukurreria edo ondasun-gosearen aurkako spray-a da.

Berak azaldu duenez, spray honek aire-freskagarri baten moduan funtzionatzen du. Gela batean kokatu, piztu eta bertan bi minutu ematen badituzu zure diruzaletasuna bost urtez bukatuko da.

Naffirrek aire-freskagarriak sortzen dituzten enpresetara jo du produktu hau kaleratu eta salgai jartzeko asmoz. Baina berak kontatu digunez "Ambi Pur" edo "Brise" bezalako enpresa handiek ez dute proposamena onartu haien nagusien dirugosearen ondorioz, uste dutelako dirua dela industria horren oinarria, eta produktu horrek ez diela dirua lortzea ahalbidetuko.

Hala ere, atzo jakin genuen Naffir bidezko merkataritzako elkarteekin aritu dela eta produktua salgai jarriko dutela mundu osoan zehar. Argira atera dute baita, aplikatuko den lehenengo tokia NBEan izango dela, eta lurrinaren formulan lan egiten jarraituko dutela bizitza osorako iraupena izan dezan.

XVII. MENDEKO MUSIKA

Garai hartako musikarien asmoa katedraletan jotzea zen. Musika profanoa, kantutegitan banatuta zegoena (batez ere erromantzetan), garrantzia hartzen ari bazen ere, musika erlijiosoak zuen garrantzi handiena. 

Gehien interpretatzen zutena tientoak ziren, batez ere giltzak edo teklak zituzten musika tresnekin jotzen zen forma musikala.

Musika instrumentalak ahozkoaren besteko garrantzia izan zuen eta teknika berrien eraginez forma berriak asmatu ziren, esate baterako suitea, sonata, kontzertua eta fuga.

Orkestra ere aldatu egin zen, musika-tresna nagusiak biolinen familiakoak ziren, harizkoak. Bestalde errenazimendu tresna batzuk ez ziren gehiago erabili, hala ere ez ziren desagertu: tronpeta, tronboia, txirula... Musika tresna berriak oboea, gitarra eta tinbala izan ziren adibidez.

Musikari gehienak organo joleak ziren. Hona hemen horietako batzuk: Andres de Sola, Diego Alborado, Juan de Durango eta Miguel de Arizu.

SEXU APLIKAZIOAK

Gaur egun mugikorrerako aplikazioak edukitzea gauzarik normalena da, musika aplikazioak, argazki aplikazioak edota jolasteko aplikazioak. Baina adi azkenekoari! Harrigarria badirudi ere, sexu aplikazioak ere martxan dira jadanik eta geroz eta deskarga gehiago jasotzen ari dira.

Hona hemen aplikazio horietako batzuk:

69 Places: Sexu harremanak izateko 69 leku proposatzen ditu.

IKamasutra: Kamasutran jasotzen diren jarrerak aurkezten ditu aplikazio honek.

Kissing Test: Musuak nola ematen ditugun neurtzeko gai da.

Tinder: Bikotea bilatzeko aplikazio ezaguna. Erabiltzaileari beste erabiltzaile batzuen argazkia, adina eta informazioa erakusten dizkio. Erabiltzaileak pertsona hori gustuko badu, “onartu” egingo du, eta beste pertsona horrek ere bera onartzen badu, erabiltzaileak abisua jasoko du.

Distine tt: Sexua bilatzen ez duten homosexualei zuzenduta dago. Hau da, besteak beste, oporretarako, afaltzen joateko zein parrandan ateratzeko lagunak bilatzeko balio du.

IFlirt for you: Zita baten aurrean nola jokatu esaten duen aplikazioa.

I just made love: “Oraintxe bertan sexu harremanak izan ditut”. Hau da aplikazio horren helburu nagusia; hots, sexua non, norekin, noiz eta nola izan dugun ezagutaraztea. Dagoeneko 290.000 erabiltzaile inguru ditu, eta Google Maps duten herrialde guztietan erabili daiteke.

Espainiar Estatuko datuak agertu dira sarean azken asteotan, eta aplikazio honen arabera, Salamanca da sexu gehien praktikatzen den hiria.

PIERRE DE LANCRE

PIERRE DE LANCRE 

Pierre de Lancre XVI. eta XVII. mendeetan bizi izan zen magistratu frantziarra dugu.

Ezaguna da gehienbat 1609. urtean egindako sorgin ehizaren ondorioz.

Jaio eta lehenengo ikasketak Jesusen Lagundian egin zituen, eta hauek amaitzerakoan Turinen zuzenbide ikasketak egin eta Bordele, bere jaioterrira, bueltatzea erabaki zuen bertan epaile gisa aritzeko.

Lancrek abizena aldatu egin zuen, bere familiaren jatorria euskalduna ezkutatzeko, ezinikusi izugarria baitzion euskalduna zen orori.

Bere ustez kode penalaren oinarria erlijioa zen eta horregatik 1607 urtean eliza katolikoaren irizpideak zorrozki aplikatzen hasi zen.

1609an Henrike IV.ak Lapurdi aldera bidali zuen bertan sorginen kontuak ikertzera. Orduan hasi zen bere inkisidore lana egiten, hirurogei pertsona inguru sorgin kontsideratu eta sorginkeriagatik sutan erreta hilarazi zituen. Bere ustez Lapurdiko biztanleriaren ehuneko hamarra zegoen sorginkeriarekin harremanetan, baina azkenik Bordeleko parlamentuak bere jarrera gehiegizkoa zela aitortu eta kargutik bota zuen adostasun falta zela eta.

Hala ere, jakin behar dugu garai hartan inkisizioa ez zela bakarrik Lapurdin eman, Zugarramurdi eta Zeberio bezalako beste herrietan ere gertatu zen, baina beste inkisidore batzuen eskutik.

Aipu ospetsuak

 AIPU OSPETSUAK

-50 urteko gizona 20 urte zituenean bezala ikusten badu bizitza, bere bizitzaren 30 urte galdu ditu. - Muhammad Ali

-Bizitzea mundu honetako arraroena, gizaki gehienak soilik existitzen dira eta. - Oscar Wilde

-Jaiotza eta heriotza ez dira egoera ezberdinak, baizik eta egora berbereko bi alderdi. - Mahatma Gandhi

-Lana egiteko ezer ez dutenentzako babeslekua da. - Oscar Wilde

-Ezjakinak baieztatzen du, jakintsuak zalantzatu eta gogoeta egiten du. - Aristoteles

-Munduko historia, saihetsgarria zen guztiaren gehiketa da. -Bertrand Russell

-Diruaz tratatzen denean, guztiok gara erlijio berdinekoak. - Voltaire

-Itxaropena gizaki esnatuaren ametsa da. - Aristoteles

-Gehiengoaren aldean ikusten duzunean zure burua, etenaldi bat hartu eta gogoeta egin ezazu. - Mark Twain

-Emakumeen kontrako gudak hies eginez irabazten dira. - Napoleon

-Ez dago askatasunerainoko biderik, askatasuna da bidea. - Indira Gandhi

-Inor ez da esklaboago askea izan gabe askea dela pentsatzen duena baino. -Johann Wolfgang von Goethe

-Guda bakarra da gizakia onartu ahal duena: bere desagerpenaren kontrakoa. - Isaac Asimov

-Arazo baten adierazpena, irtenbidea baino garrantzitsuagoa da.- Albert Einstein

-Mundua ez dago arriskuan pertsona gaiztoen erruz, baizik eta gaiztakeriak onartzen dituztenen erruz. - Albert Einstein

-Lore guztiak moztu ditzakete, baina inoiz ez dute amatuko udaberriarekin. -Che Guevara

-Garrantzitsuena galderak egiteari ez uztea da. - Albert Einstein

-Gure porrotei ematen dizkiogun izena esperientzia da. - Oscar Wilde

-Ideia berria duen gizona zoro bat da ideia arrakasta izaten duen momenturarte. - Mark Twain

Bilera formal baten akta

 BILERA FORMAL BATEN AKTA

Bilera formal bateko akta, bilera formal batean eztabaidatu diren gaiak eta adostu diren hitzarmenak jasotzen dituen dokumentu idatzia da. Helburua bileran gertatutakoa erregistratzea eta adostutako hitzarmenak balioztatzea da.
Akta mota hauek erabiltzen duten erakundeak anitz dira, legebiltzar batetik auzokide komunitate batera. Batzar formaletan idazten dira aktak eta idazkera formal batean, erregistro jaso batean, idatzi ohi dira.
Akta gehienak akta liburu batean bildu ohi dira baina akta guztiak dokumentu independenteak izatea ere posiblea da.

PROZEDURA

Bilera burutzen den bitartean, idazkariak bileran aspektu garrantzitsuen ohar batzuk hartzen ditu eta bilera amaitu ondoren, hartutako ohar horiekin, gero akta idatziko du.

Parlamentuko asanbladetan gertatzen diren debateetan, aipatutako guztia agertzen da, hitzez hitz, idatziz. Akta berezi horiei egunerokoa deitzen zaie.

Normalean, aktaren hasieran bilera egitera deitu duen entitateen izenak agertuko dira, eta zehaztuko da batzarra non egingo den eta noiz, data eta ordua. Deitutakoen zerrenda ere ager daiteke.

Akta idazterakoan, gai ordena zein zen jasotzen da, aipatutako puntu guztiekin. Puntu garrantzitsuenak hasieran agertu ohi dira.

Aktan, bileran esandakoak eta adostutakoak jasotzen dira. Normalean gertatu den ordenan edo bestela, idazkariaren erabakiz, ordena koherenteago batean.

Botaketa gauzatu bada botoen zenbaketa agertu daiteke baina askotan datu hori saihesten da.

Aktetan, amaitzeko, bileraren amaieraren ordua zehazten duen ohar bat idazten da eta idazkariaren eta bilerara deitu duen pertsonaren sinadura agertu behar da gutxienez.

Akta idatzi ondoren, bilera horretan edo hurrengoan irakurtzen da osaturiko akta eta honen onarpena edo ezespena egiten da. Ezesten bada, berriz idatzi behar da akta eta hurrengo bileran berriz irakurtzen da eta onarpena edo ezespena egiten da berriz.


Gehienetan, hurrengo batzar formaleko gai ordenaren lehen puntua aurreko akta onartzea eta sinatzea izaten da. Gutxitan botatzen da atzera idazkariak jasotako akta.

Zer egin oraindik eskolan hasi ez diren haur txikiekin?

Zer egin oraindik eskolan hasi ez diren haur txikiekin?

Gaur egun hainbat eta hainbat haur txiki ez dute oraindik eskola hasi. Zer egin behar da hauekin?

Aita edo ama etxean baldin badaude edo etxean lan egiten badute ez dago problemarik, honek zaintzen du eta listo. Baina gurasoek etxetik kanpo lan egiten badute zailagoa da.

Aukera bat, umearentzako zaintzaile bat kontratatzea izango zen. Hilero akordatutako dirua eman eta berak denbora honetan haurrarekin egoten da gurasoak ailegatu arte, gosaltzen, bazkaltzen eta afaltzen ematen dio, gurasoen ordutegia kontuan harturik. Normalean zaintzaile hauek ez dira oso garestiak, diruaren aldetik ez dago txarto, baina ez dago garantiarik umea ondo zainduko duela edo beste pertsonak eramaten dituenik zure etxera.

Beste aukera bat umea haurtzaindegi batera eramatea da. Haurtzaindegi hauetan umeekin jolasten dute, zertxobait irakasten diete, bazkaltzen ematen diete eta siesta egiten dute umeak. Haurtzaindegien alde txarra normalean garestiak direla da, edozein familiak ezin ditu haurtzaindegi hauek ordaindu. Ordutegiaren aldetik, normalean laurak edo bostetara arte egoten dira irekita, gurasoen lana ordutegi horrekin bat etorri behar da.

Hurrengo aukera, haurra aitona-amonekin egunero geratzea da. Aitona-amon gehienei asko gustatzen zaie ilobekin geratzea eta hauek zaintzea, baina badaude batzuk hau ez zaiela gustatzen. Aukera hau oso ekonomikoa da, ez delako ezer ordaindu behar, aitona-amonek dohainik egiten dute eta normalean lan egiten ez dutenez ordutegi flexiblea dute.

Nire ustez, erakundeek honetaz pentsatu beharko lukete. Diru gutxi irabazten duten familiei zaintzaile bat kontratatzeko edo haurtzaindegi bat ordaintzen laguntzeko diru-laguntzak eman beharko lituzkete.
Beste aukera bat eskola publikoetan, haurren amak lan egitera berriz hasten denean bere umea uzteko gela batzuk egotea, andereño edo maisuekin, haurtzaindegien papera betetzeko.

LOMCEri EZ

LOMCEri EZ


LOMCE legea edo Wert legea 2013an Espainian indarrean sartu den lege organikoa dugu. Espainiako Hezkuntza Ministerioak, Wert buru dela onetsitako legea da.Lege gogor eta nire ustez atzerakor honen ondorioz hezkuntzarako eskubide unibertsala mugatuko da eta gainera esklusibotasuna ere lortuko da.
Lege honek, beste askoren artean, ondorengo aldaketak dakartza:

• Errebalidak egingo dira etapa bakoitzaren bukaeran, unibertsitatera sartzeko orain arte egon den selektibitatearen sistema alde batera utzi eta unibertsitate bakoitzak bere sarrera proba izango du. Honek esan nahi du diru gehien dutenek nahi beste proba ordaindu eta egin ahal izango dituztela, baina familia xume edo apaletatik datozenek seguraski ez dutela zorte berdina izango.

• D.B.H. ko hirugarren mailako ikasleek erabakita izan beharko dute ziklo bat edo batxillergoa egin nahi duten, horrela gelak bi mailatan banatzeko. Hau gertatuko balitz gazteen portzentai bat eduki beharko lukeen ezagutza ez luke edukiko eta agian etorkizunean ideiaz aldatu eta ezin izango lukete batxillergorik egin.

• Erlijioa nahitaezko irakasgaia bihurtuko da eta herritartasuna ordezkatuko du. Honen bidez erlijioaren baloreei garrantzi handiagoa emango dizkiete, eta gazteria haien kasan askatasunean pentsatzen utzi beharrean kristau erlijiora hurbilduko dute gazteen arrazoitzeko gaitasuna baztertuz.
  

Hezkuntza eredu honek ikasleak arrazoitzeko gaitasunik gabe utziko ditu, eta manipulagarriagoak bilakatuko ditu. Gainera gizarte klasistagoa sortuko da, langileon seme-alabek ezin izango dutelako hainbeste ikasi eta dirua dutenen azpitik edo kasu honetan oraindik ere azpiagotik joango dira.
Hezkuntza denon eskubidea dugu, hezkuntza denona delako eta baita denontzat ere. Gure herria bezalako herri garatuetan, ez zen egon beharrik heziketa ona jasotzeko aukerarik gabe geratu den pertsonarik.
Hezkuntza idealak pentsatzen irakasten gaituelako, eta ez duelako era automatikoan erantzuten irakasten. Gobernuarentzat errazagoa delako heziketarik gabeko herria gobernatzea, herriak ez baldin badaki ez delako kexatuko zapaltzen dutenean eta ez duelako jakingo noiz ari diren haien eskubideen mugak apurtzen.
Laburbilduz, nire ustez kulturak, heziketak eta jakintzak egiten gaitu pertsona, horrek ematen baitigu bizimaila. Hezkuntza duina edo merezitako hezkuntza kentzen badigute pertsona ez garelako.

Joanes Leizarraga

Joanes Leizarraga

Sarrera:

Joanes Leizarraga 1506an jaio zen Beskoitzen eta 1601ean hil zen Bastidan. Hau da, XVI.mendean bizi izan zen euskal idazlea izan zen.

Hainbat ekarpen egin zituen euskal literaturaren historia eta euskararen historiara, hainbat testu itzuli zituen latinetik euskarara. Haien artean Itun Berria itzuli zuen, bere iztupenetariko garrantzitsuena dela ezan dezakegu.

Herriak egokitutako irakurgaiak behar zituen, horregatik hasi zen Leizarragak itzultzen. Iparraldeko euskaldunentzat idatzi zuela igartzen zaio. Nafarroa Beheko eta Lapurdiko euskararen ezaugarriak erabiltzen zituen. Ipar Euskal Herriko euskaldunei zuzendutako
koiné edo euskarabatu bat egin zuela dirudi.


Nafarroako erreinuan Latinaren ordez okzitaniera izendatu zen hizkuntz administratibo, ofizial eta judizial bezala. Baina gorteak azkar aurkitu zuten lehia egingo zion hizkuntza; Nafarroako erromantzea, Euskarak ez bezala, ofizialtasuna izango zuen, erreinuaren hizkuntza izan arren ez zuen prestigio sozialik.

Testuinguru historikoa:

XVI.mendea Errenazimenduaren hasiera izan zen, inprentaren asmaketak asko lagundu zion literaturari. Erlijioaren aldetik, Luteroren erreforma zegoen, baina katolikoek elizaren birmoldaketa nahi zuten, kontrarreforma. Trentoko kontseilua egin ondoren, katolikoen nahia lortu egin zen. Kontrarreformarekin Ignazio Loiolakoaren Jesuiten ordenak eta protestantek irabazitako lurraldeen errekonkista lortu zen.

Leizarragaren euskara ez da gaur egunekoaren hain desberdina, baina latinaren eragina nabaria da.

Fisioterapia

Fisioterapia

Fisioterapia edo terapia fisikoa osasuna aztertzen duen zientzia da. Bizitza, gaixotasunak eta gizakiaren heriotzaaztertzen du horren mugimendua kontuan hartuta. Gorputz-sistemak sortzen dituzten funtzioak bilatzean bereizten da eta honetan funtzionamendu txarra edo ona eginez gorputz mugimenduak ikusten ditu. Zientifikoki frogatutako teknikak erabiltzen ditu. Gorputzaren mugimenduren bat ez denean egoki mugitzen erabiltzen da zientzia mota hau.

Fisioterapiarako erabiltzen diren baliabideak honako hauek dira:

• Masoterapia: masaje teknika ezberdinak erabiltzen dira.
• Fisioterapiaren berezko teknikak: BGM, KABAT, DLM, Bobath.
• Cinesiterapia: mugimenduaren bidez gaixotasunak tratatzeko.
• Termoterapia: bero handiko gorputzak organismoaren gainean jartzea.
• Crioterapia: organismoaren gainean gorputz hotzak jartzea helburu terapeutikoarekin.
• Hidroterapia: ura erabiltzea helburu terapeutikoarekin.
• Talasoterapia: inguru marinoa eta klima marinoa erabiltzea.
• Elektroterapia: organismoari energia elktromagnetikoa aplikatu erreakzio fisiologiko eta biologikoak lortzeko helburuarekin.
• Helioterapia: eguzki-izpiak helburu terapeutikoekin erabiltzea.
• Hidrocinesiterapia: uretako inguruetan ariketak egitea.
• Fototerapia: argia erabiliz (ultramore, infragorri) lesioak tratatzea.

Arlo honetan profesionala denari Fisioterapeuta esaten zaio. Fisioterapeuta, honetan trebatuta egon behar dagoen eta bere paziente eta klienteen limitazio funtzionalak eta minusbaliotasunak ebaluatzeko, examinatzeko, diagnostiatzeko eta tratatzeko baimenduta dago. Formazio profesionalak fisioterapeutak prestatzen ditu profesional autonomo eta lan egiteko gaituak egoteko, baita, beste kidekin lan egiteko. Fisioterapeuten ikasteko plangintzak zientzia klinikoetan ezguera eta esperientzia sartzen ditu.
Hauek baita ere sartzen dute:

• Pazienteek edo klienteek beste profesional baten azterketa behar duten ikustea.
• Paziente edo klienteen balorazioa egitea historia klinikoa edo beste bide batzuk erabiliz.
• Explorazioaren datuak ebaluatzea erabki klinikoak hartzeko.
• Pazientearen etorkizunerako diagnostiko bat zehaztuea.
• Alentzio plangintza onesgarri, ralista, konpetentea kulturalki eta pazientean zentratua determinatzea pziente edo klienteekin, familiako kideekin eta beste profesionalekin.
• Beharrezkoak diren terapia fisikoko interbentzioak egoteko prest egotea.
• Gizabanako osasunaren eta ongizate prebentzioa eta promozioa sustatzea.

Fisioterapia lanbide askea, independientea eta autonomoa da.
Fisioterapia hitza grekotik dator, physis (natura) eta therapeia (tratamendua).

HISTORIA
Gizaki primitibotik aurkitu dira tratamendu naturalen erreferentziak gaizotasunak gainditzeko ritualen bidez.
Hainbat kultutratan aurkitu dira honelako erreferentziak, adibidez: Asu, Sinú,Aztekak, Mayak, Grekoak,… Baita zenbait zientzialari eta ikertzaileek adibidez: Hipócrates, Herodio, Aristoteles,..
Historian masajeak eta bainuak izan erabilienak.
Gaur egun, teknoliagiaren aurrerapenak direla bide, fisioterapiak agente fisiko ugarien esku-hartzea du (masajea, ura, soinua, elektrizitatea, mugimendua, argia, beroa, hotza,…).
FUNTZIOAK
Hiru funtzio ditu: Asistentziala, Dozente eta Ikertzailea eta Kudeatzailea.

Funtzio Asistentziala
Fisioterapeutak, osasun profesional bezala, sozietate gaixoa eta osasuntsua ezartzen du, fisioterapiaren aktuazio eta teknika propioen bidez prebentzioa, zaintzea eta errekuperatzea du helburu. Fisioterapeutaren tresna nagusia eskua da eta horren ondorioz terapia manuala, baina eknologia sanitarioak ere erabiltzen dira.

Funtzio Dozente eta Ikertzailea 
Fisioterapia Unibertsitatean sartuta dagoen prefesio sanitarioa da.

Gestio Funtzioa
Fisioterapeutak izan ahal du edo ez Gabineteen edo Fisioterapeuta Zentroen Gestioaen ardura.
FISIOTERAPIAN ESKU HARTZEN DUTEN PROZESUAK

• Psikiatria.
• Kinesiologia.
• Obstetizia eta Ginekologia.
• Pediatria.
• Sistema baskularra.
• Neurologia.
• Gerontologia.
• Neumologia.
• Traumatologia eta Ortopedia.
• Reumatologia.
• Kardiologia.
• Koloproktologia.
• Onkologia.
• Hematologia.
• Reabilitazioa.
• Paziente erren fisioterapia.
• Beste batzuk.

EFEKTU SEKUNDARIOAK
Generalko fisioterapiak ez ditu sortzen efektu sekundariorik baina edozein efektu egongo bazen terapien kontradikzioak izango ziren edo praxis medikua aktuazio professional txarraren ondorioz.

Bermudako Hirukia

BERMUDAKO HIRUKIA

Bermudetako hirukia 1,1 milioi km²-ko triangelu formako area geografikoa da. Ozeano Atlantikoan dago, Bermuda uhartearen,Puerto Ricoren eta Floridaren artean.
Famatua da XX. mendearen erdian zenbait idazlek leku horren arriskugarritasunaren berri eman zutelako zenbait aldizkarietan. Baina Amerikako Estatu Batuetako Kostazainen arabera toki horretan ez daude beste leku batzuetan baino itsasontzi eta hegazkinen desagerpen gehiago.
HISTORIA
Belaontzien arotik, Europara bidaiatzen ziren itsasontziak toki horretatik pasatzen ziren haizea eta golkoko korrontea aprobetxatzeko. Gero eta itsasontzi gehiago pasatzen ziren handik.
Golkoko korronteak eguraldi oso ezegonkorra du. Eta itsas trafiko dentsua eta eguraldi txarraren konbinazioak posiblea egiten du zenbait itsasontzi ekaitzetan barneratzea eta galtzea aztarnarik utzi gabe bereziki teknologia handirik ez zegoenean.

Bermudetako hirukietan 50 itsasontzi eta 20 hegazkin galdu dira aztarnarik utzi gabe. Hauetako zenbait desagerpen azaldu ahal dira baina beste batzuk ez. 

19. Hegaldia
Jazoerarik ezagutuena eta ospetsuena bost TBM Avengerren eskuadroiaren desagerpena izan zen. Entrenamenduko hegaldi bat egiten ari ziren, Floridaren inguruan. Charles Berlitzen obraren arabera hegazkinlariak zenbait efektu bisual arraro ikusi eta gero desagertu ziren. Gainera, hegazkinen gorpuzkiak uretan flotatzen egon beharko ziren zenbait egunetan zehar. Baina ez zen soilik ez zituztela aurkitu, baizik eta Marinak bidalitako bilaketa eta erreskatea aginduta zuen hegazkinak ere galdu zirela zen. Honek Bermudetako hirukiaren teoria indartu zuen, baina gero olio orban bat aurkitu zen. Esan zuten seguruena erregai fuga batek leherketa bat sortu zuela erreskate hegazkinetan, baina ez zeukaten segurtasunik.
Berlitzek bere obran aipatutako zenbait itsasontzi ez zeuden Bermudetako Hirukiaren barruan, hor jarri zituen berak bere obra potoloagoa jartzeko. Horrexegatik Berlitzren obra ezeztua geratu zen.
Kritikoek esaten dute Berlitzek eta beste zenbaitek kasuak puzten ari zirela.

Eskuadroiari erreparatuz, teoria batek esaten du Charles Taylor Tenientearen akats bat izan zela da, desorientazioaren ondorioz Ozeanoaren barrena eraman zuela eskuadroia eta horregatik ez zituztela aurkitu.
1991an bost Avengeren gorpuzkiak aurkitu ziren Floridako kostetan, baina serieko zenbakiak ikusi zituztenean konturatu ziren ez zirela 19. Hegaldiarenak.
Azalpenetara bueltatuz korronte gogorrak eta uren sakontasuna azaldu ahal dute gorpuzkirik ez aurkitzea. Gainera, egunero ehunka itsasontzi zibil eta militarrak pasatzen dira handik arriskurik gabe.
Azken 100 urtetan 10 milioi itsasontzi pasatu dira gutxi gora behera eta XIX. mendetik aurrera soilik 50 itsasontzi eta 20 hegazkin desagertu dira.
Bermudetako hirukietan gertatu diren desagerpenak urtero pasatzen diren itsasontzi eta hegazkinekin konparatuz istripuak portzentaje txikia du. Lloyd, Londreseko itsas aseguratzaileak zehaztu du hirukia ez dela Ozeanoko beste edozein toki baino arriskutsuagoa eta honetatik pasatzen denean ez ditu tarifa desberdinak kobratzen.

Beste hiruki batzuk
Munduko beste leku batzuetan Bermudetako Hirukia bezalako beste area geografiko batzuk daudela esaten da, adibidez Dragoiaren Hirukia eta Marysburgheko Erpina

• Dragoiaren Hirukia Deabru itsasoan dago, Japoniaren alboan. Hau ez da oso ezaguna, han galtzen diren ontzi gehienak radar gabeko txalupa txikiak direlako.
• Marysburgheko Erpina Ontarioko aintziraren ekialdean dago, Estatu Batuen eta Kanadaren erdian. Han hondoratze kopuru ikaragarria eman da.

TELEBISTAKO MARRAZKI BIZIDUNAK

 

Orain duela urte pare bat baino gehiago, telebistan marrazki bizidun asko zeuden euskaraz.

Adibidez :

• Hartz txiki
• Doraemon katu kosmikoa.
• Dragon bola
• Ninja dortdokak
• Vicky Bikingoa
• Katutxakur
• Max- Eskolan
• Gadget inspektorea
• ...

Orain ia-ia ez daude marrazki bizidunik euskaraz. Telebista jartzen baduzu oso arraroa da euskarazko marrazki bizidunak aurkitzea. Telebista ikustea, irratia entzutea baino entretenigarriagoa da eta horregatik marrazki bizidun gehiago euskaraz jarri behar dituzte. Ez da berdina irratia entzutea edo telebista ikustea. Ume txiki batentzako askoz errazagoa da telebista ikustea, zeren eta irudiekin arreta gehiago jartzen du

Ezin duzu ume txiki bati euskarazko irratia jarri zeren eta ez du arreta jarriko, edo zein gauzarekin arreta galduko du.

Emakumearen Eguna

Emakumearen Eguna

Emakumeren Eguna edo Emakume Langilearen Eguna, Martxoaren 8an ospatzen da eta Nazio Batuen Erakundearen bidez aintzatetsia dago. Egun hau ospatzen da emakumearen berdintasunaren aldeko borroka gogoratzeko. Herri batzuetan jai nazionala da.

1908an New York-eko fabrika batean 146 emakume hil zirelako ezagutzen da martxoaren 8a. Emakume asko soldata ziztrinak eta lan baldintza txarrak zituztelako protestatzen ari zirenean suzko bonbak jaurti zizkieten eta horrek izugarrizko sutea eragin zuen.


Hala ere, historialari batzuen iritziz 1909ko irailaren 27 gertatu zena gogoratzen da gehiago 1908koa baino. Badirudi New York-eko 20.000 langile, gehienak emakumeak, 13 aste iraun zutela greba egiten. Sufrimendu handia jasan egin zuten baina azkenean eskariak betetzea lortu zuten

1911n Triangle Shirtwaist Company-n gertatu zen sutea oihartzun ikaragarria izan zuen Amerikako Estatu Batuetan, bertan hil ziren emakumeak aurreko urtean lehen emakume greba egin zutenak izan zirelako.

2011. urtean Emakumearen Egunaren mendeurrena ospatu zen.